1 ... 75 76 77 78 79 80 81 82 ... 130

Belə  ki,  inhisarçı  fəaliyyətlə  bağlı  makro^mezo—>mikro

səhifə79/130
tarix15.03.2018
ölçüsü2.79 Kb.

Belə  ki,  inhisarçı  fəaliyyətlə  bağlı  makro^mezo—>mikro 


mühitlərin  dəyişənlər  çoxluğundan  iradi  üsulla  abstraksiya 


olunmaq,  mahiyyətcə  problemə  yanaşmanın  ifrat  bəsitləş- 


dirilməsi  anlamından  o  yana  keçmir.  Eyni  zamanda,  sözügedən 


dəyişənlər  çoxluğunun  elementar  hissəciklərə  parçalanması, 


onlardan 


hansının 


önəmli, 


aparıcı 


rol 


oynamasının 


qiymətləndirilməsinə  edilən  cəhdlər  də  analoji  məzmun 


çərçivəsindən kənara çıxmayacaqdır. 


Dünya  iqtisadiyyatının  son  50  illik  inkişaf  dinamikası  və 


onun  determinantlannm  sistemli  təhlili  müasir  dövr,  ələlxüsus 


keçid iqtisadiyyatlı ölkələr üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan bə’zi 


yekunların əldə edilməsinə imkan vermişdir: 


1)


 


İqtisadi  artım—»makroiqtisadi  sabitlik  cütlüyünün 


zəruriliyi artıq aksiomatik mahiyyət kəsb edir; 


2)


 


İqtisadi  artım+sosial  tələbatların  ödənilməsi=İnkişaf 


formulu  hər  cür  elmi  şübhədən  kənardır.  İqtisadi  və  sosial 


həyatın mahİ


3

^ətcə dialektik bütövlüyünə söykənməyən “inkişaf’ 


ən yaxşı halda zahiri əlamətləri ilə qabardılan yalançı tərəqqidən 


başqa bir şey deyildir; 


3)


 


İnkişaf prosesi ictimai həyatın bütün spektirini özündə 


ehtiva etməklə, həmişə sistemli, həmişə kompleks səciyyə daşıyır; 


4)


 


Sosial  differensiyasiya,  sosial  institutların  effektiv 


fəaliyyəti yalnız o halda reallığa çevrilə bilər ki, sosiumun böyük 


bir  hissəsini  əhatə  etsin.  Buradan  da  belə  bir  qənaətə  gəlmək 


mümkündür  ki,  sosial  institutlaşmanm  genetik  plandan  tam 


kənarlaşması  neoklassik  irrasionalizmin  təntənəsindən  özgə  bir 


məzmun kəsb etməyəcəkdir. 


Neoklassik paradiqma birmə’nalı olaraq belə bir mövqedə 


dayanır  ki,  investisiya  qoyuluşu  iqtisadi  artıma  şərait 


yaratmalıdır. Bu qənaət dəfələrlə apanlan empirik tədqiqatlarda 


da  öz  təsbitini  tapmışdır.  Lakin,  dünya  ölkələrinin  yeritdiyi 


sənaye siyasəti bir çox hallarda alayı məzmun daşıyan nəticələrlə 


də  yekunlaşır.  Məsələn,  ixrac  potensialının  hər  vəchlə 


artınimasına  yönəldilən  siyasət  (iqtisadi  artımın  əsas 


atributlanndan  biri)  heç  də  nadir  olmayan  situasiyalarda 


sözügedən fəaliyyət sferasında bazar subyektlərinin hegemon 


234 

mövqelərə, bə’zi hallarda inhisar zirvəsinə gətirib çıxarır, iqtisadi 


dinamikaya  isə  ləngidici  tə’sir  göstərir.  Əslində,  qeyd  edilən 


yönümdə həyata keçirilən fəaliyyət məzmunca daha çox iri biznes 


sub’ektinin  sosial  mühafizəsinin  təşkili  təsəvvürünü  yaradır, 


nəinki iqtisadi artıma təkanverici tə’sir göstərir. Eyni zamanda, 


Çin  Xalq  Respublikasının  təcrübəsi  isə  tamamilə  əks  nəticələrə 


gətirib  çıxanr.  Belə  ki,  məhz  bu  istiqamətğə  siyasətin  ardıcıl 


olaraq  həyata  keçirilməsi  Çində  iqtisadi  yüksəlişin  əsas 


mənbələrindən biri kimi çıxış edir. 


Göründüyü kimi, mahiyyətcə eyni cinsli olan proses yaxud 


siyasət  təzahürcə  tamamilə  fərqli  nüansları  ortalığa  qoyur.  Və, 


buradan da fıkrimizcə, ən azı iki nəticəyə gəlmək mümkündür: 


1 )İqtisadi inkişaf hər bir ölkənin spesifik xüsusiyyətləri ilə 


sıx determinaloji bağlılıqdadır. Buna görə də, hamı üçün yararlı, 


universal inkişaf düsturunun mövcudluğundan danışmaq yaxud 


onu  formalaşdırmağa  çalışmaq  mə’nasızlıqdır  və  heç  bir 


elmi-praktiki əhəmiyyət daşımır; 


2)


 


Bazar 


mexanizmi—»dövlət 


tandemi  ətrafında 


aparılan  tədqiqatlar,  nəyin  birinci  yaxud  üstün  olduğunu 


aydınlaşdırmağa  edilən  cəhdlərə  son  qoyulmalıdır.  Yə’ni, 


ümummilli 


səviyyədə 


problemin 


elmi-metodoloji 


nöqteyi-nəzərdən düzgün qoyuluşuna nail olunmalıdır: 


-İnkişafın sistemli və kompleksli xarakterinin tə’minatı; 


-iqtisadi gücün qütblənməsi, təmərküzləşməsi hallarına yol 


verməmək, 


iqtisadi 


demokratiyanın 


qərarlaşması 


və 


mühafizəsinin həyata keçilməsi zərurətinin dərk edilməsi. 


Qeyd edilənlərin konseptual ümumiləşdirilməsini aşağıdakı 


formada ifadə etməyi məqsədəmüvafıq sayınq: 


1)


 


Hökumət—»iqtisadiyyat  qarşılıqlı  əlaqələrində  sıxlıq 


dərəcəsi bütünlüklə hökumətin potensialından və bu potensialdan 


maksimum səmərəliliklə istifadə etmək qabiliyyətindən asılıdır; 


2)


 


Əlverişli  makro-mezo  və  mikro  iqtisadi  mühit  siyasi 


rejimin  və  institutsional  mühitin  təbiəti  ilə  düzmütənasib 


asılılıqda formalaşa bilər; 


235 

3)


 


İnkişaf prosesi vətəndaş cəmiyyətinin bütün struktur 


bölmə və qurumlannm qarşılıqlı əməkdaşlığına söykənməlidir. 


Əks-təqdirdə,  lokal  səviyyəli  mənafe  natarazlığı  meydana 


çıxacaqdır  ki,  bu  da  elə  inhisarizmin  “yem”  bazası  deməkdir. 


Yə’ni,  inhisarizmin  “qidalanmaması”  üçün  sosial  bütövlə  fərd, 


fərdlə-kollektiv,  fərd-millət  qarşılıqlı  əlaqələrində  mənafe 


tarazlığından kənar sarpmalara yol verilməməlidir. 


Beləliklə, inhisarizmə qarşı, onu doğuran şəraitlə mübarizə 


sırf praqmatizm mövqeyindən inkişaf prosesinin sahə və struktur 


aspektlərikj  daima  diqqət  mərkəzində  saxlamağı,  tənzimləmə 


sistemi  ilə  iqtisadi  demokratiyanın  prinsipləri  arasında  təzadlı 


mütənasibliyin  formalaşmasına  yol  verilməyşsini  özündə  əks 


etdirir yaxud etdirməlidir. 


İnhisarizmin  meydana  çıxması  eyni  zamanda,  inkişaf 


prosesinin subyektlərarası əlaqələrdə nizamlı gedişinin pozulması 


ilə də şərtlənə bilər. Belə ki, ələlxüsus keçid iqtisadiyyatlı ölkələrdə 


inkişaf  prosesi  hökumət—>özəl  sektor—»vətəndaş  cəmiyyəti 


triadası  ilə  zəncirvari  “reaksiyanı” tam  şəkildə əhatə edə  bilmir. 


Keçid iqtisadiyyatı şəraitində xarici maliyyə mənbələrinin yeri və 


rolu  sözügedən  proses  çərçivəsində  xüsusi  aktuallıq  kəsb  edir. 


Yuxanda  əks  etdirdiyimiz  sub’ektlərarası  qarşılıqlı  əlaqələrin 


məntiqi  bağlılığını  aşağıdakı  sxem  formasında  ifadə  etmək 


mümkündür (şək. 5.7.). 


Ən  ümumi  məntiqi  formada  ifadə  edilmiş  funksional 


bağlılığın  inhisarizmin  meydana  çıxması  baxımından  iki  zəif 


nöqtəsi açıq-aydın şəkildə müşahidə edilir: 


l)


 


Qarşılıqlı  faydalılığın  “pozulması”;  subyektlərdən 


biri  tərəfindən  uduşun  maksimumlaşdırılması;  Nəticədə 


zəncirvari  reaksiya  meydana  çıxır:  hökumət  nümayəndələrinin 


yaxud  ayrıca  götürülmüş  mənafe  qruplarının  “ələ  alınması”, 


iqtisadi gücün qütblənməsi, ifrat təmərküzləşmə, lobbizm və s. və 


i.a. nəticəsində inhisarizmin formalaşması; 


236 

:

files -> book
book -> Kendi Kendine
book -> Qabriel Qarsia Markes "Patriarxın payızı" Roman Latın Amerikasının Nobel mükafatı laureatlı dünyaşöhrətli yazı
book -> MahirəNərimanqızı
book -> Qarabağ müharibəsi (Qısa tarix)
book -> Alfred Besterdən “Qoca” əsəri
book -> Orxan Bahadırsoy Pyeslər Orxan Elsevər oğlu Bahadırsoy
book -> Orxan bahadirsoy orxan Elsevər oğlu Bahadırsoy
book -> İntiharın kölgəsi Dr. Əfzələddin Rəhimli


Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.
?


brnsh-arali-bailau---2.html

brnsh-arali-bailau--.html

brnsh-blm---aza-lt-azatti.html

brnsh-blmn-1-2-blmshesnde.html

brnsh-fazada---azastan.html