©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.

- barmaqlı qapı - İncelemeleri


- barmaqlı

 

qapı

: sədrəkli qapuq

ka

.  



DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  



HƏSƏN BƏY HADİ



 

 

98 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



- barmaqlıq

: seyrək, arlıqlı, nərdəli ortük. səkrək. səkrək

ka

 



- barmaqlıqlı

 qapı: - 

sədrək qapuq

ka

Ģ 

seyrək

 

qapı

 



barsaq

 

: bağsaq. baqırsaq

ka

. bağırsaq



ka

. barığsaq. könül alıcı. 

mehriban. rahim 

barsamaq

ka

 



barıqsamaq

. varmaya yazmaq.  



bars

ka

 



pars

. qabartı. şiş. paysa

6

.  


- bars bolmaq

ka

: paysalmaq



6

. qabarmaq.  

- ətim 

barsıdı

: bədənim şişdi.  

- bars

 

bolmaq



ka

: paysalmaq

6. 

qabarmaq.  



barĢatçılıq

: muyıncılıq

ka. 


boyunçuluq. araçılıq. ortaçılıq.  

barĢılmaq

: yemişlənmək

ka

. barlanmaq.  



bart

ka

 



1

ölçəv. 


2

bardaq. 


3

. - 

bart burt tutmaq

ka

: itiliyi göstərən söz. 



ansızın, hər yandan yaxalamaq.  

barturmaq

ka

: vardırmaq. çatdırmaq. 



- onu evə 

bartur

. - kağızı 

bartur

. - bunu 

atova 

bartur

.  



bartuĢ

 



bətrüĢ. batruĢ



ka



1

quyuq. bərk. qəliz. gərik. (

bərk xəmir, şorba, 

aş, palçıq

). 


2

bulanıq. bulğan. 

- batruş suv. bulanıq, laylı, zığlı su.  

baruçı

ka

 

: varıcı. gedici.  

baruq

 



1

baqlan

ka

. şişək. ətli canlı. 



baqlan quzı

ka

: yeni, səmiz quzu. 



2

varlı dövlətli. 

baruq

 bəy. - baruq ölkə. 

baruq

 duyqular. 

3

gediş. 


hərəkət. 

baruğ 



yaxdı: hərəkət çağı çatdı.  

 



DĠVAN-Ü LUĞAT-ĠT TÜRK”DEN DERLENMĠġ ETĠMOLOJĠK SÖZLÜK 

 

 



99 

http://WWW.TURUZ.NET

 

 

bas

 



: basa

ka. 


bəs. sonra. 

(

>



 

pəs



fars

). 


 

basa

ka

 

: bas. bəs. sonra.  

- sən məndən 

basa

 gəl.  

- ilkin mən 

basa

 sən. (

>

 

pəs



fars

).  


basan

ka

 



bəsən

. ölü qömüldüqtən sonra verilən yemək. 



yoğ

 

bəsən

.  

basar

ka

 

: dağ sarımsağı. 

basarlıq

ka

: sarımsaqlıq.  



basarmaq  

: basırmaq. kük yatmaq.  

basdıran

  : basuran. saxlayan kimsə. sir saxlayan.  

basdırmaq



6

: döğdürmək. taptadmaq

. - qılınc, pıçaq 

basdırmaq



6

.  


basıq

 



1

basruq

ka

. basırıq. ağır. 



2

baha. 


3

basılan yer. basqın yeri. - 

basıqda

 tutuldu. 

4

batıq. batqın. bulqın. bulın. bulanıq. fasid. 

altaq. alaqut. tutuq

ka

. mürdar.  



basıqmaq

ka

 



bassıqmaq



1

alçalmaq. təhqir olmaq. 

2

sınmaq. 


yağıya 

basıqma

. - istəyi basqınan, duyqulara 

bassıqma



1

önəmsiz 


adam. 

 

basıqmaq

ka



bax



 

>

 



basılmaq

.  


basılmaq

: batılmaq. sancılmaq

ka

. yenilmək. sınmaq. 



- yağı 

basıldı

. - qoşun 

basıldı



 



basın

 



1

basıncaq. dəğərsiz. alçaq. 

basınçaq

 ər: 

basın

 ər: zayıf 

görülən. önəm verilməyən adam. 

1

düşgünlük. düşüklük. düşün. 



DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  



HƏSƏN BƏY HADİ



 

 

100 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



zə'f. 

- yaşlılıq basını. 



1

təzif. - yeməməkdən basındıq. 

(# 

bəsin

gücərti. vitamin. bəslənmək). 

 

basıncaq



1

basın. dəğərsiz. alçaq. 

basınçaq

 ər: zayıf görülən. önəm 

verilməyən adam. 



2



basqıncaq



basılmış. arıqlamış. zayıflamış. 

(# 

bəsincək

: qollanmış)

 - 

basıncaq ər



ka

 

basınmaq

ka

 



basıqmaq



ka

bassıqmaq



1

basmaq. sıxmaq. qahr 

edmək. əldən salmaq. zayıflatmaq. 

- iğləş onu 

basındı

: xəsdəlik 

onu əldən saldı. - ölkə bazarı, alış veriş 

basındı

. - döğüş olsa ox 

bazarı 

basınmaz

. - uşağ yeməməkdən basındı. - yaşlılıq onu basındı. 



1

sınmaq. alınmaq. 

- ölkə 

basıqdı

.  

basır 



basur



ka



1

batur. sirr. gizək. 

1

qala. dayanmaq, durmaq yeri. 

səngər. istihkam.  

basırmaq



1

basarmaq. kük yatmaq. 



2

baturmaq


ka

. gizlətmək. gizli 

saxlamaq. 

3

tikmək. bastırmaq. təpcəmək. 

- bu donu 

basır



4

bastırmaq. durdurmaq. dikətmək. saxlamaq. bərkitmək. 

ağırlatmaq. möhkəmlətmək. 

- tanrı yeri, dağla basurdu. 

 

basıt

ka

 



basut

ka

 



( < 

basmaq

). 

1

yardam. yarav. kömək. qoldav. himayət. 

- mənə 

basut

 verən yoxdu. - xandan 

basut

 dilədi. - 

basut

 yalnız 

ondandı. 

2

acıyan. mehriban. 



3

zamin. güvən. 

basut

 ara: zamin 

gətir.  


basqın

 

: - 


basqına uğramaq: 

bassıqmaq

ka

.  



 



DĠVAN-Ü LUĞAT-ĠT TÜRK”DEN DERLENMĠġ ETĠMOLOJĠK SÖZLÜK 

 

 



101 

http://WWW.TURUZ.NET

 

 

basmaq



ka



1

üzərinə çökmək. tutmaq. - 

çoğun yel dağı 

basdı

. - badı ölüm 

axtaru: ölüm tutub, yaxalayıb apardı. 

2

almaq. fəth edmək. 

bəy

 el 

basdı: bəy ölkəni 

tutmaq. 

fəth etdi. - bəyi yağı basdı: düşman bəyi 

tutdu. 

3

təcavüz edmək

. - ər qızı 

basdı



4

avlamaq. 

- it geyiki 

basdı

: it ovı avladı, tutdu. 

3

cummaq. üzərinə şığırmaq. 

- tünlə 

belə 

basdıq

: hicuma keçdik. 



5

tikmək. bastırmaq. təpcəmək. 

- bu 

donu 

basır



6

qəhredmək. basınmaq

ka



1



soxmaq. əkləmək. 

ilişdirmək. 

 

basmaĢmaq

: oyuşmaq

ka. 


oymaşmaq.  

basrıq

 

: basruq


ka

. ağır. basırıq. 

- yer 

basruqı

 dağ, boyun basrıqı bəy.  

basruq

ka



basrıq

.  


bassıqmaq

ka

: basılmaq. basıqmaq. sınmaq. yenilmək.  



bastıq

 

: soğtu. soqut. 

 



bastırma

: köpik. iki qətləyib tikmək. bezin iki qatı arasına pambıq qoyaraq 

tikmə.  


bastırmaq

 : 

bax


 

>

 



basturmaq

ka

 



basturmaq

ka

: batsırmaq. bastırmaq. qapatmaq. sındırmaq. üstələmək. 



tıqturmaq

ka

tıqtırmaq.  



basu

ka

 

: dəmir toqmaq.  

basur 

bax



 

>

 



basır



 



DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  



HƏSƏN BƏY HADİ



 

 

102 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



basurmaq

ka

 

bax


 

>

 



basırmaq



 



basut

ka

 

bax


 

>

 



basıt. 

 

baĢ 



baĢaq



ka



1

bəxt. şans. fürsət. 

baĢım

 olsa, görəyim. - başsız 

qaldı, elim mənim. - 

baĢ

 bulub, cecim cırdıq. - 

baĢ

 bulmadan 

davranan, başı yerə ağnanar. - baş olsa, yaş olunur. - 

baĢım

 

(bəxdim) çönüb 

tüplünür

. - 

baĢ

 olmasa, baş qalmaz \\ yar olmasa, 

dad qalmaz. - eşək deyir, 

baĢım

 bulsa, sündürüdə su içqay mən. 



2

yara


. - bağrım 

baĢın

 qartadı: ürək 

yaramı

 açdı. 

3

qafa. təpə. kəllə. 

- başa vurmaq:

 

baĢaqa

 qaqmaq: 

baĢqa

 qaqmaq.  



- baĢ

 

əğən

: yükünqüçi

ka. 


ibadət edən. 

 

- baĢ

 

kənd

: ordu

 

kənd. devlətin, xanların yerləşən kəndi.  



- baĢ

 

yer

: otru. dayancaq. astana. başkənd. paytəxd. mərkəz. - ölkə 

otrusu

: ölkənin başkəndi.  

 - 

baĢı

 

baĢqıl

ka

baĢqal

baĢlaq

. qaşqa. - keçəl baş: 

qırbas ər



ka

 



baĢağı 

: başqa. isrə

ka. 

qeyr. sonra.  



baĢaq

ka

 



baĢqaq

ka



1

ox başağı. oxun, mızrağın ucuna keçirilən dəmir. 

təmrən. 

2



basaq

. (


<

 

basmaq

). başmaq. ayaxqabı. 

3

sünbül. 


sütül. 

- başaq ütmək. başaq qavurmaq: suruşlamaq

ka



4



baĢ



ka



başa vurmaq:

 

baĢaqa

 qaqmaq: 

baĢqa

 qaqmaq. 



5

oyluq 


gəmiklərinin başı. 

6

. (. > 

m

 ) 

başmaq


ka

.  


baĢaqlamaq

ka

: başaq, təmrən, dəmir uc taxmaq.  



 



DĠVAN-Ü LUĞAT-ĠT TÜRK”DEN DERLENMĠġ ETĠMOLOJĠK SÖZLÜK 

 

 



103 

http://WWW.TURUZ.NET

 

 

baĢaqlıq



ka

  

: başlı.  

baĢamaq

ka



1

başbaşa vermək. ağacların birbirinə dayalı qonuşu. 



2

kərtik 


yapmaq. kərtikləmək.  

baĢandaq

  : ölandaq. 

(öz ölümünə, başına and içən kişi). 

yoluq. alsığ. fədayi.  

baĢarcaqlı

: yol bilən. ərik.  

baĢarmaq

: bağışlamaq. keçürmək

ka

.  



baĢbaĢa

 : - 

baĢbaĢa vermək

: başamaq

ka

. ağacların birbirinə dayalı qonuşu.  



baĢçılıq

 

edmək

: başlamaq

ka. 


cilovlamaq. qılavuzluq edmək. qılavlamaq.  

baĢıboĢ

  : başlağ

ka

. buraxılmış. salıverilmiş. boşaltılmış. daşlanmış



dışlanmış

. - 

baĢı

 

boĢ

: quruq. səfeh.  

baĢıl

ka

 



baĢqıl

ka

baĢqal

baĢlaq



qaşqa. başında, alnında ləkəsi olan. 



baĢıl

 

qoy

: təpəsində ağı olan qoyun.  



baĢkənd

: otru. dayancaq. baş yer. astana. paytəxd. mərkəz. 

- ölkə 

otrusu

ölkənin başkəndi. 

 



baĢqa

 



1

başağı. isrə

ka. 


qeyr. sonra. 

2

azuq. ağduq. adquq. ayuq. 

ayquq. yad.  

baĢqa

 

: önğin


ka

. önği


ka

. başqası. dışında. edin

ka. 

atın. adın. atruq. 



ayruq.  

baĢqaq

ka



baĢaq

. oyluq gəmiklərinin başı.  



baĢqal

 

baĢqıl



ka

baĢlaq

başıl. başı ağ. qaşqa.  

DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  



HƏSƏN BƏY HADİ



 

 

104 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



baĢqan

ka

: böyük bir balıq.  



baĢqası

 

: önğin


ka

. başqa. 

 



baĢqatmaq

: qatarmaq

ka. 


qadarmaq. qaytarmaq

qeytərmək. geri 



döndürmək. çevirmək.  

baĢqıl

ka

 



baĢqal

baĢlaq

başıl. başı ağ. qaşqa. 

baĢqıl

 yı

l

xı: başı ağ 

heyvan.  



baĢlaq 



1



baĢlağ

ka

. başıboş. buraxılmış. salıverilmiş. boşaltılmış. 



daşlanmış

dışlanmış



. - 

baĢlağ

 yılxı: 

boĢ

 yılxı. başı boş buraxılmış 

heyvan. öz başına yeriyən heyvan. başıboş salınmış heyvan sürüsü. 



2



baĢqıl

ka

baĢqal



başıl. başı ağ. qaşqa. 

 

baĢlamaq



ka

 



1

aşmaq


ka

. aşqarmaq. işə keçmək, atılmaq. 



2

durcımaq. 



3

qılavuzluq edmək. qılavlamaq. cilovlamaq. 

başçılıq edmək.  

baĢlanqıc

: turcaq. dirsək. giriş. salma. ilkə. ilək. ərəfə. 

- iş 

durcağı

. - pitik 



durcağı

.  

baĢlanmaq

ka



1

başlanmaq. yönəlmək. baş alıb gedmək. 

- qoyun dağa 

baĢlandı



2

baş tutmaq. başaqlanmaq. 

- əkin 

baĢlandı

.  

baĢlanmaq



ka

: yönəlmək.   



baĢlatmaq

ka

 



: turcitmək

ka

törcütmək. durcutmaq. dirsətmək. 

girşitmək. qursatmaq. işə salmaq. bərpa edmək.  

baĢlayan

: öndər.  

 



DĠVAN-Ü LUĞAT-ĠT TÜRK”DEN DERLENMĠġ ETĠMOLOJĠK SÖZLÜK 

 

 



105 

http://WWW.TURUZ.NET

 

 

baĢlı

 



: ayıq. azıq

ka

. huşlu.  



baĢlıq



ka

  : 


1

yaddaş dəfdəri. 



2

aşuq


ka

. yaşuq. başı yaşıran (

örtən



qoruyan



örtük. başuq. 

- gəlinin gərd

əh

 gecəsi taxdığı başlıq: 

didim

ka



3

yanalduruq. yanğalduruq

ka



4



başlı. 

5

yaralı.  



baĢmaq



ka

(

 m

 >. ) 



başmaq

ka

.  



baĢmaqlanmaq

ka

: başmaq yiyəsi olmaq.  



baĢnaq

ka

 

: (



baĢ

 + 

naq

laq

: yoxluq, nəfy simgəsi)

 yaraqsız quralsız, tulqasız, 

savutsuz, qalxansız, başqasız

6

 kimsəsiz kişi. 



baĢnaq ər

ka

.  



baĢörtüsü

: saraqıc

ka

. sarqıc. sarcıq. yaşmaq.  



baĢtar

ka

 

: oraq.  



baĢuq

 

: aşuq


ka

. yaşuq. başı yaşıran (

örtən



qoruyan



) örtük. başlıq.  

bataq 



1

yapanğ

ka. 


qumluq. yeriməyi çətin olan yer. 

2

cəza. (# 



tapaq

mükafat). 

 

batı

 



1

gün batsıq. gün batısı. qərb. 

2

savaq. soyuq. 

ısıq

 

savuq

doğu batı. 

 

batıq

ka

  



basıq



1

bataq. batlaq. 

2

ırmaq, sulu yerlərin dərin, çuxur 

bölümü. 

3

batqın. bulqın. bulın. bulanıq. fasid. altaq. alaqut. 

tutuq

ka

mürdar.  



batıqlıq

 

: baynaq


ka

. pislik. kifirlik.  



DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  



HƏSƏN BƏY HADİ



 

 

106 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



batılmaq

: basılmaq. sancılmaq

ka

. yenilmək. sınmaq. 



- yağı 

batıldı

. - qoşun 

batıldı



 



batırmaq



1

mandurmaq

ka

. bandırmaq. quşatmaq. 



2

dövmək. vurmaq. 

çarpmaq. toxumaq. toxunmaq. toqımaq

ka

. dövülərək 



sərtləştirmək. götürmək,  

batqa 



batğa

ka

. tabğa. tabağ. düz, saf taxda.  



batqın

 

: batıq. basıq. bulqın. bulın. bulanıq. fasid. altaq. alaqut. tutuq

ka



mürdar.  



batlamaq

ka



1

paltarları sərtləşib parlaq edmək üçün yapışqan maddəyə 

batırmaq. 

2

nəyi nəyə batırmaq. bulamaq.  



batmaq 



1

basmaq. qurmaq. 

qası

 

badım

: ağıl düzədim, basdırdım. 



2

qözdən itmək. 

 

batmıĢ

 

: man. dolmuş.  



batmul

ka

 

: qara bibərə bənzər bir bitgi. darü fülfül - bib. butmul.  



batraq



ka



  



bayraq

. sancaq. pərçəm. ucuna ipək sırıqlar sancılan, taxılan, 

batırılan neyzə, ağac. döyüşdə qoşun bəlgəsi, nişanı. - 

bayraqlı

. sancaqlı: tuqlu

ka

 



batruĢ



ka



 



bətrüĢ



bartuĢ



1

quyuq. bərk. qəliz. gərik. (

bərk xəmir, şorba, aş, 

palçıq


). 

2

bulanıq. bulğan. 

- batruş suv. bulanıq, laylı, zığlı su. 

3

savaş. qavqaş.  



batruĢmaq

ka:


 batışmaq. birbirini batırmaq, cumdurmaq, yendirmək.  

 



DĠVAN-Ü LUĞAT-ĠT TÜRK”DEN DERLENMĠġ ETĠMOLOJĠK SÖZLÜK 

 

 



107 

http://WWW.TURUZ.NET

 

 

batsıq



ka

 

: batı. qərb. - 

gün

 

batsıq

. gün batısı. 

 

batsırmaq

: basturmaq

ka. 

bastırmaq. qapatmaq. sındırmaq. üstələmək.  



batur

 

: (


<

 

batırmaq

). batır. batırılmış, döğülmüş, toxulmuş bərkimiş 

nərsə. sökmən. qəhrəman. basur. sirr. gizk.  



baturqan

ka

 



basuran

. basdıran. saxlayan kimsə. basdıran. sir saxlayan.  



baturmaq

ka

  



basırmaq

. gizli saxlamaq. 

- sən öz sözünü məndən 

batırma

. - nəyi nədən 

baturursan

. - 

batrılan

 işlər, açılar bir gün.  

bavıllatmaq



6

: hürdürmək. gəritmək

ka

. qarıldatmaq. havlatmaq. səsin 



çıxarmaq.  

baya

ka

 



: az öncə. bayağ.  

?


bashkirskoe-regionalnoe-4.html

bashkortostan-4.html

bashkortostan-prirodnie.html

bashkortostanstat---4.html

bashkortotan-respublikai.html